Nederlandse koudwatervrees wekt irritatie

Daags na het uitspreken van de Verklaring van Berlijn was Angela Merkel te gast in het Europees Parlement in Brussel. ‘De wereld wacht niet op Europa,’ hield de Bondskanselier de volksvertegenwoordigers voor. Wacht Europa wel op Nederland?

De week na de festiviteiten in Berlijn ter ere van vijftig jaar Europese verdragen is het Europees Parlement in Brussel bijeen voor de maandelijkse mini-plenary. Het is een drukte van belang, want naast de plenaire vergadering staan er ook veel commissievergaderingen op het programma. Europarlementariërs lopen af en aan, idem dito de vele ambtenaren die in het Brusselse actief zijn. Op de agenda deze week onder meer voetbal, het Amerikaanse raketschild en de toekomst van Kosovo. Joost Lagendijk (GroenLinks) verdedigt – naar later blijkt met succes – zijn rapport over de soevereiniteit van de voormalig Joegoslavische republiek. Vlak voordat hij in het parlement het woord moet voeren, woensdag aan het eind van de middag, laat hij eventjes zijn gezicht zien op de receptie van Camiel Eurlings en Albert Jan Maat, zijn collega’s van het CDA die vandaag afscheid nemen van het Europarlement. Eurlings is inmiddels alweer ruim een maand minister van Verkeer en Waterstaat in het kabinet-Balkenende IV. Hij is bijna drie jaar lid geweest van het Europees Parlement. Maat, die al wat langer rondloopt in Brussel – hij is sinds 1999 Europarlementariër – wordt met ingang van 10 april directeur van de land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland. ‘Zonder boeren geen voedsel,’ zegt landbouwwoordvoerder Maat schertsend in zijn afscheidsspeech.

Het is druk op het feestje dat de christendemocraten voor het tweetal hebben georganiseerd in het – ietwat ongezellige – ledenrestaurant op de begane grond van het Altiero Spinelligebouw. Ook Michael Gahler drinkt een glaasje mee. De Duitser, die zich overigens goed verstaanbaar kan maken in het Nederlands, maakt sinds 1999 deel uit van de 277 koppige fractie van de Europese Volkspartij, het christendemocratische smaldeel van het parlement. Gahler roept de nieuwe Nederlandse regering op leiderschap te tonen in het debat over de toekomst van de Europese Unie. ‘Het probleem wordt niet opgelost door in je schulp te kruipen, vindt de CDU-politicus.
Het gevoelen dat Nederland niet weet wat het wil met Europa, wordt breed gedragen in de hoofdstad van de EU. ‘De reflectieperiode heeft niets opgeleverd,’ aldus de een. ‘Het is totaal onduidelijk welk standpunt Nederland inneemt,’ meent een ander. Ook Europarlementariër Jo Leinen, voorzitter van de parlementaire commissie constitutionele zaken, heeft zo zijn twijfels. ‘Ik wil precies weten wat Nederland nu wil met het verdrag,’ zegt de Duitse sociaaldemocraat die, tussen een aantal afspraken door, graag tijd maakt om zijn ongenoegen te spuien. ‘Welke elementen in het verdrag zijn niet goed? Balkenende heeft het destijds in Rome ondertekend, hij is er gewoon bij geweest.’ Leinen hoort graag welk artikel Nederland uit het verdrag wil hebben. ‘Wil Nederland dan niet meer macht voor het Europees Parlement en de nationale parlementen? Wil het geen minister van Buitenlandse Zaken en meer effectiviteit op het terrein van justitie en binnenlandse zaken? Ik begrijp niet wat er verkeerd is aan concrete innovaties en verbeteringen zoals die in het constitutionele verdrag staan.’

Twee snelheden
Ook een debat over de Verklaring van Berlijn staat deze week op de agenda van het parlement. Bondskanselier én voorzitter van de Europese Unie Angela Merkel komt er speciaal voor naar Brussel. Merkel benadrukt dat ze ernaar streeft in juni een routekaart te hebben ontwikkeld voor verdere stappen in het integratieproces. ‘Stelt u zich eens voor, een verkiezing voor het Europees Parlement [die is gepland voor 2009, CC] waarbij we de burgers niet duidelijk kunnen maken of Europa nog kan uitbreiden en of er een Europees energiebeleid komt,’ zegt Merkel ten overstaan van het parlement. ‘Zo’n verkiezing zou de afstand tussen burger en EU groter maken.’ Natuurlijk wil Duitsland een succes maken van het voorzitterschap en in juni overeenstemming bereiken over de te volgen strategie. ‘Iedereen is het erover eens dat een nieuw Europees verdrag nodig is,’ zegt Leinen. ‘We kunnen met 27 lidstaten nu eenmaal niet verder op basis van het Verdrag van Nice.’
In haar toespraak voor het parlement maakt Merkel duidelijk dat het haar ernst is. ‘De wereld wacht niet op Europa,’ waarschuwt ze. Grote vraag is of Europa wel op Nederland wacht. ‘Jawel,’ zegt Gahler optimistisch. ‘We moeten wel, en dat willen we ook. Alle 27 landen moeten binnenboord zijn voordat we verder kunnen.’ Zijn landgenoot, de sociaaldemocraat Leinen, is een stuk minder positief. ‘Stel dat Nederland nee blijft zeggen, dan splijt de EU.’ Leinen wijst op de discussie over het Europa van de twee snelheden. ‘Dat is een gevaarlijke ontwikkeling, maar ik sluit niet uit dat we straks alleen doorgaan met de landen die willen.’ Dat Nederland erbuiten zou vallen, vindt CDU’er Gahler een onrealistisch scenario. ‘Als een van de oprichters heeft Nederland een bepaalde verantwoordelijkheid. Het is verplicht mee te werken en ik ben ervan overtuigd dat het ook gaat gebeuren.’

Vies woord
Maar zo vanzelfsprekend als Gahler het voorstelt, is het allemaal niet. ‘Nederland zit in een impasse,’ zei oud-minister van Financiën Onno Ruding onlangs nog in PM Europa. Het kabinet lijkt niet te weten wat het wil. De hoofdlijnenbrief waarmee de regering de Tweede Kamer half maart informeerde over de stand van zaken omtrent de verdragsdiscussie is opvallend eurosceptisch van toon. Als een van de founding fathers propageerde Nederland altijd het Europese gedachtegoed en het was een groot voorstander van de communautaire aanpak. Die tijd lijkt voorbij. Zoals voormalig hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Couwenberg het in NRC Handelsblad verwoordt: ‘Nu zien we echter dat het kabinet van het jarenlang gekoesterde geloof in een supranationaal Europa is afgevallen en in de geest van De Gaulle onomwonden kiest voor een intergouvernementeel Europees samenwerkingsverband, waarin het primaat ligt bij de lidstaten.’
De brief die minister Verhagen (CDA) en staatssecretaris Timmermans (PvdA) namens het kabinet naar de Kamer stuurden omvat zes pagina’s, maar er staat heel weinig in. ‘Het kabinet meent te kunnen stellen dat zich een attitudeverandering in Europa begint af te tekenen,’ schrijft het tweetal en geeft als voorbeeld dat ‘subsidiariteit geen “vies woord” meer is’. Maar is subsidiariteit ooit als vies woord bestempeld? De incrowd die weet wat subsidiariteit betekent – bij gewone burgers hoef je er niet mee aan te komen – is altijd al van mening geweest dat dit een prima beginsel is.
Het kabinet is in de brief wél duidelijk over de beleidsterreinen die nationaal moeten blijven: pensioenen, sociale zekerheid, fiscaliteit, cultuur, onderwijs en gezondheidszorg. Maar dit is geen nieuw geluid, bovendien zijn de Europese lidstaten het hierover in het algemeen wel eens. ‘Ik ben erg benieuwd,’ zegt Leinen. ‘Over twee weken [dinsdag 10 april, CC] komt Frans Timmermans naar de vergadering van de commissie constitutionele zaken. Ik hoop dat hij ons dan kan vertellen wat Nederland wil.’ In zijn piepkleine werkkamer op de twaalfde etage van het parlementsgebouw voegt Leinen eraan toe dat het hem ‘erg zou teleurstellen’ als dat niet het geval is.

Kinderachtig
Een andere criticaster is de Engelsman Andrew Duff, ook lid van de commissie constitutionele zaken. Vlak voordat hij het vliegtuig naar Londen pakt – de werkweek in Brussel zit er op donderdagmiddag alweer bijna op – vertelt hij over zijn voorstel: een Constitutie Plus. ‘Niks geen uitgekleede versie van het door Nederland en Frankrijk verworpen grondwettelijk verdrag,’ zegt de Europarlementariër die deel uitmaakt van de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE). Duff stelt voor opnieuw te onderhandelen over het originele verdrag om tot een hernieuwde consensus te komen en ratificatie te vergemakkelijken. ‘Er moeten veranderingen worden aangebracht in de structuur, inhoud en presentatie,’ schrijft Duff in een document dat hij eind februari presenteerde. Hij heeft zich ‘enorm verbaasd’ en is ‘geschokt’ over de positie die Nederland in het debat inneemt. ‘Nederland is zo onconstructief,’ zegt Duff die, net als Frans Timmermans, lid was van de Conventie die onder leiding van Giscard d’Estaing de tekst van het grondwettelijk verdrag heeft opgesteld. Maar Verhagen en Timmermans schrijven juist in hun brief aan de Kamer dat ‘Nederland zich in de discussie actief en constructief opstelt’. Premier Balkenende herhaalde deze woorden in Berlijn nog eens. Duff: ‘Hij mag dat dan wel gezegd hebben, maar tegelijkertijd stelt hij hele rare eisen.’ De liberaal doelt op de symbolen, zoals vlag en volkslied, die als het aan Nederland ligt uit het verdrag geschrapt kunnen worden. Ook het aanpassen van de naam van het verdrag – het in elk geval onder geen beding meer grondwettelijk noemen – vindt hij ‘heel kinderachtig’. ‘Wat we nodig hebben is slim politiek leiderschap,’ vervolgt Duff. ‘Dat is volledig afwezig in Nederland, bij alle partijen, ook bij de oppositie.’
Ook aan Duff de vraag of Europa zal wachten op Nederland. ‘Nee, zeker niet!’ luidt zijn verontwaardigde antwoord. ‘Als Nederland dat ook maar een seconde denkt, dan heeft het het goed mis.’ Duff heeft meer vertrouwen in Frankrijk, omdat ‘daar tenminste een politiek debat gaande is’. Ook Leinen is van mening dat Frankrijk niet het probleem is. ‘Frankrijk wil gewoon een socialer Europa,’ aldus Leinen. ‘Daar kun je nog over onderhandelen, maar het is tenminste duidelijk wat men wil.’ Het echte probleem, vindt Duff, is Nederland. Hij hoopt dat Balkenende zich tijdens de top in juni wél constructief opstelt. ‘Als dat niet gebeurt, dan zie ik het somber in,’ waarschuwt Duff. ‘Europa zonder Frankrijk is ondenkbaar, zonder Nederland is nog wel voor te stellen.’

Verschenen in PM Europa, 12 april 2007

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s